از محافل بچه بازی تا ساختار قدرت طالبان؛ روایت زندگی «جمعه فاتح»
گزارش: شهبانو نوری
بدخشان – نام «جمعه فاتح» در سالهای اخیر به یکی از نامهای شناختهشده در میان فرماندهان و مسئولان طالبان تبدیل شده است. او که اکنون به عنوان معاون والی طالبان در ولایت زابل فعالیت میکند، مسیری متفاوت و پر فراز و نشیب را از روستایی دورافتاده در بدخشان تا ساختار قدرت این گروه پیموده است.
جمعه فاتح، مشهور به «جمعه بچهباز»، از باشندگان روستای شاخدره ولسوالی نسی ولایت بدخشان است. او در خانوادهای کمدرآمد رشد یافت و دوران کودکی و نوجوانی خود را در شرایط دشوار اقتصادی سپری کرد. به گفته باشندگان محل، وی در کنار تحصیل در مکتب، در کارهای کشاورزی خانواده نیز سهم میگرفت و بعدها برای تأمین هزینههای زندگی به دکانداری روی آورد.
ساکنان منطقه از او به عنوان مرد بچهباز و علاقهمند به هنر و موسیقی یاد میکنند. او در محافل محلی آواز میخواند و گاه با هنرمندان و نوازندگان محلی همکاری داشت. در آن سالها کمتر کسی تصور میکرد که این جوان روستایی روزی به یکی از چهرههای تأثیرگذار طالبان در شمالشرق افغانستان تبدیل شود.
پس از فراغت از مکتب، جمعه فاتح مشهور ملا جمعه بچهباز به مؤسسه ماینپاکی «هلو ترست» پیوست و چند سال در این نهاد مشغول به کار بود. اما زندگی او به تدریج وارد مرحلهای تازه شد؛ به اساس روایت ها بچهبریش او از نزد او فرار میکند٫ مرحلهای که مسیرش را از فعالیتهای غیرنظامی به عرصه درگیریهای مسلحانه تغییر داد.
براساس گزارشهای محلی، نام او نخستین بار در برخی رویدادها و پروندههای امنیتی بدخشان مطرح شد. همزمان با گسترش نفوذ طالبان در بخشهایی از بدخشان، جمعه بچه باز نیز به این گروه پیوست و برای فراگیری آموزشهای نظامی به مراکز تحت کنترل طالبان رفت.
بر اساس گزارش های میدانی او به سرعت جایگاه خود را در میان نیروهای طالبان که بیشتر شان پاکستانی بودند تثبیت کرد. پس از کشته شدن شماری از فرماندهان محلی این گروه، مسئولیتهای بیشتری به وی سپرده شد و به تدریج به یکی از چهرههای بانفوذ طالبان در ولسوالیهای درواز تبدیل شد.
در سالهای بعد، نام او در ارتباط با شماری از عملیاتهای طالبان در بدخشان مطرح شد. به گفته منابع محلی، وی در برخی از مهمترین تحرکات نظامی طالبان در ولسوالیهای نسی و مایمی نقش داشته است. همچنین گزارش شده که او چندین بار بازداشت شد، اما پس از مدتی دوباره به فعالیتهای خود بازگشت.
در جریان جنگهای دو دهه گذشته، جمعه فاتح بارها هدف حملات نیروهای دولتی و حملات هوایی قرار گرفت و در یکی از این حملات به شدت زخمی شد. با این حال، فعالیتهای او ادامه یافت و پس از بازگشت ط-البان به قدرت در سال ۲۰۲۱، به عنوان معاون والی طالبان در ولایت زابل منصوب شد.
با وجود فعالیت رسمی در زابل، گزارشها نشان میدهد که نفوذ و شبکه ارتباطی او همچنان در بدخشان حفظ شده است. در ماههای اخیر نیز نام وی در ارتباط با تنشها و اختلافات پیرامون استخراج معادن طلای ولسوالی نسی بار دیگر مطرح شده است.
برخی منابع محلی معتقدند جمعه فاتح همچنان از نفوذ قابل توجهی در میان نیروهای وابسته به طالبان در بدخشان برخوردار است؛ موضوعی که نقش او را در معادلات امنیتی و اقتصادی این ولایت همچنان برجسته نگه داشته است.
سرگذشت جمعه فاتح بازتابی از تحولات عمیق سیاسی و اجتماعی افغانستان در دو دهه اخیر به شمار میرود؛ مسیری که در آن یک جوان شوقی بچهباز در موسیقی و زندگی عادی روستایی، به یکی از چهرههای شناختهشده طالبان و بخشی از ساختار قدرت این گروه تبدیل شده است.
از محافل بچه بازی تا ساختار قدرت طالبان؛ روایت زندگی «جمعه فاتح»
