افغانستان در شرایطی که در تحولات کلان نظام بینالملل دیگر در کانون توجه قدرتهای بزرگ قرار ندارد، همچنان بهعنوان یکی از نقاط کلیدی در ژئوپولیتیک منطقه مطرح است. این کشور بهدلیل موقعیت جغرافیایی خاص خود، نقشی مهم در پیوند میان حوزههای مختلف منطقهای ایفا میکند.
با تغییر اولویتهای راهبردی قدرتهایی مانند ایالات متحده، چین و روسیه به سمت رقابتهای اقتصادی و فناورانه، جایگاه افغانستان نیز دستخوش تحول شده است. در حال حاضر، این کشور بیش از آن که صحنه حضور مستقیم قدرتهای جهانی باشد، به یک حوزه حساس در حاشیه نظم چندقطبی تبدیل شده که میتواند بر موازنه های منطقهای تأثیرگذار باشد.
افغانستان در محل تلاقی آسیای جنوبی، آسیای مرکزی و خاورمیانه قرار دارد و از این منظر، ظرفیت تبدیل شدن به مسیر ارتباطی مهم در حوزههای تجارت، انرژی و ترانزیت را داراست. با این حال، تحقق این ظرفیتها وابسته به تأمین ثبات و امنیت در داخل این کشور است.
در همین حال، وضعیت داخلی افغانستان همچنان با چالشهایی همراه است که میتواند پیامدهای منطقهای بهدنبال داشته باشد. بیثباتی سیاسی، ضعف زیرساختها و تهدیدهای امنیتی، از جمله عواملی هستند که بر روند توسعه و نقشآفرینی این کشور تأثیر میگذارند.
از سوی دیگر، تحولات افغانستان بهطور فزایندهای در چارچوب رقابت و تعامل بازیگران منطقهای دنبال میشود. کشورهای همسایه و قدرتهای منطقهای، هر یک با توجه به منافع خود، در قبال این کشور رویکردهای متفاوتی اتخاذ کردهاند.
کارشناسان بر این باورند که در صورت مدیریت چالشهای داخلی و بهرهبرداری از فرصتهای موجود، افغانستان میتواند جایگاه خود را در معادلات اقتصادی منطقه تقویت کند و بهعنوان یک حلقه اتصال میان مناطق مختلف ایفای نقش نماید.
در مجموع، آینده افغانستان به چگونگی مواجهه با چالشهای داخلی و نحوه بهرهگیری از موقعیت ژئوپولیتیکی آن بستگی دارد؛ موقعیتی که همچنان یکی از مهمترین مؤلفهها أثیرگذار در تحولات منطقهای محسوب میشود.
افغانستان موقعیت حاشیهای در نظم جهانی، نقش محوری در معادلات منطقه
