گزارش ویژه | نقش منابر مساجد در جامعه؛ میان رسالت دینی و چالشهای سیاسی
منابر مساجد در تاریخ اسلام همواره بهعنوان یکی از مهمترین ابزارهای هدایت فکری و اجتماعی جامعه شناخته شدهاند. از زمان دعوت نخستین پیامبر اسلام، محمد، این جایگاه نقش کلیدی در ترویج عدالت، آگاهی و مبارزه با ظلم داشته است. واعظان و خطیبان مساجد موظف بودهاند یا حقیقت را بیان کنند، یا از آن دفاع نمایند و در برابر بیعدالتی سکوت اختیار نکنند.
در طول تاریخ، این جایگاه مقدس گاهی توسط افراد شایسته و اصلاحگر حفظ شده و گاهی نیز بهدلیل منافع شخصی، از مسیر اصلی خود منحرف شده است. در نگاه اصیل اسلامی، منبر مسجد سنگر دفاع از حق، صدای مظلوم و ابزار اصلاح فرد و جامعه است.
دین و سیاست؛ اختلاف دیدگاهها
در جوامع اسلامی، همواره دو دیدگاه در مورد رابطه دین و سیاست وجود داشته است:
نخست، دین را جدا از سیاست میداند؛ دوم، دین را بخش جداییناپذیر نظام سیاسی تلقی میکند. کارشناسان علوم دینی و سیاسی معتقدند افراط در هر دو دیدگاه میتواند به انحراف منجر شود.
اسلام بر اصولی چون عدالت، برابری، مسئولیتپذیری و مبارزه با ظلم تأکید دارد. اگر یک نظام سیاسی این ارزشها را رعایت کند، میتواند با روح اسلام همسو باشد.
اصل تخصص در مدیریت از نگاه اسلام
در سیره پیامبر اسلام، واگذاری مسئولیتها بر اساس تخصص و توانایی افراد یک اصل اساسی بوده است. بهعنوان نمونه، خالد بن ولید و عمر بن خطاب در امور نظامی و مدیریتی نقش داشتند، در حالی که ابوهریره بیشتر در حوزه علم و روایت حدیث فعالیت میکرد. این تقسیم وظایف نشاندهنده اهمیت تخصصگرایی در اداره جامعه است.
چالشهای معاصر در افغانستان
در شرایط کنونی افغانستان، منتقدان بر این باورند که ساختار قدرت در حکومت طالبان با اصل تخصصگرایی فاصله دارد. واگذاری مسئولیتهای تخصصی به افراد فاقد دانش لازم در حوزههای مختلف، از جمله بهداشت، اقتصاد و آموزش، یکی از محورهای اصلی انتقادهاست.
همچنین برخی تحلیلگران معتقدند که عملکرد این حکومت باعث شده تصویر اسلام در سطح جهانی با برداشتهای افراطی و نادرست گره بخورد. در حالی که اسلام بر مفاهیمی چون رحمت، عدالت، کرامت انسانی، علم و همزیستی تأکید دارد.
نتیجهگیری
اسلام دینی است که پیام آن بر پایه صلح، عدالت و انسانمحوری استوار است. این دین را نمیتوان صرفاً از طریق عملکرد گروهها یا حکومتهایی که به نام آن فعالیت میکنند، شناخت. بلکه باید به منابع اصلی آن و سیره پیامبر اسلام مراجعه کرد.
نقش منابر مساجد، در صورتی که بهدرستی ایفا شود، میتواند بهعنوان یکی از مؤثرترین ابزارها برای آگاهیبخشی، اصلاح اجتماعی و دفاع از عدالت در جامعه باقی بماند.
⸻
نویسنده: ضیاءالحق حقانی
گزارش ویژه | نقش منابر مساجد در جامعه؛ میان رسالت دینی و چالشهای سیاسی
