تحلیل | آیا سیاست ایران در قبال طالبان در حال تغییر است؟

کابل تایمز نیوز | شاه‌پور نایب‌زاده

تحولات اخیر در روابط میان جمهوری اسلامی ایران و حکومت ط/البان، گمانه‌زنی‌هایی را درباره احتمال تغییر رویکرد تهران در قبال افغانستان افزایش داده است. حضور هم‌زمان برخی چهره‌ها و جریان‌های مخالف ط/البان در رویدادهای رسمی ایران و نیز افزایش تماس‌های سیاسی با گروه‌های مختلف افغانستان، از سوی برخی ناظران به‌عنوان نشانه‌ای از بازنگری احتمالی در سیاست منطقه‌ای تهران ارزیابی می‌شود.

ایران پس از بازگشت ط/البان به قدرت در سال ۲۰۲۱، روابط خود را با حکومت سرپرست افغانستان در حوزه‌های تجارت، ترانزیت، انرژی و همکاری‌های مرزی گسترش داد. با این حال، طی سال‌های اخیر اختلاف‌نظرهایی در موضوعاتی مانند حقابه رود هیرمند، امنیت مرزها، وضعیت مهاجران افغان و برخی مسائل امنیتی و فرهنگی، روابط دو طرف را با چالش‌هایی روبه‌رو کرده است.

در همین حال، گزارش‌هایی نیز درباره محدودیت فعالیت برخی نهادها و مراکز فرهنگی نزدیک به ایران در افغانستان منتشر شده است؛ از جمله اقدامات علیه برخی رسانه‌ها و مؤسسات فرهنگی که به گفته ناظران، بر فضای روابط تهران و کابل تأثیر گذاشته است. مقام‌های ط/البان در موارد مختلف این اقدامات را در چارچوب قوانین داخلی افغانستان توصیف کرده‌اند.

برخی تحلیلگران معتقدند دعوت از شخصیت‌ها و گروه‌های مختلف سیاسی افغانستان در رویدادهای رسمی ایران می‌تواند پیامی باشد مبنی بر اینکه تهران در سیاست افغانستان، گزینه‌های متعددی را مدنظر دارد و روابط خود را صرفاً به طالبان محدود نخواهد کرد. با این حال، مقام‌های ایرانی تاکنون به‌صورت رسمی از تغییر سیاست خود در قبال حکومت ط/البان سخن نگفته‌اند.

در مقابل، شماری دیگر از کارشناسان بر این باورند که ایران همچنان حفظ ثبات در افغانستان و ادامه تعامل با حکومت سرپرست را در راستای منافع امنیتی و اقتصادی خود می‌داند و هرگونه تغییر احتمالی در سیاست تهران، به تحولات آینده و رفتار طرفین بستگی خواهد داشت.

به باور ناظران، روابط ایران و ط/البان در مرحله‌ای قرار گرفته که هر دو طرف تلاش می‌کنند ضمن حفظ کانال‌های دیپلماتیک، از ابزارهای سیاسی برای تأمین منافع خود استفاده کنند. از این‌رو، آینده این روابط بیش از هر زمان دیگری به نحوه مدیریت اختلافات، تعاملات منطقه‌ای و تحولات داخلی افغانستان وابسته خواهد بود.