افغانستان؛ سرزمین دگرگونیهای شتابزده
چرا افغانستان همواره در معرض فروپاشی و تغییرات ناگهانی قرار دارد؟
اختصاصی| برای کابل تایمزنیوز
افغانستان در دو قرن اخیر، یکی از پرتحولترین کشورهای منطقه بوده است؛ کشوری که کودتا، جنگ داخلی، اشغال خارجی و سقوط حکومتها در آن بارها و با سرعتی غیرمنتظره رخ داده است. تحلیلگران معتقدند این وضعیت ریشه در ساختار اجتماعی، جغرافیایی و اقتصادی خاص افغانستان دارد.
بررسی تاریخ معاصر نشان میدهد که افغانستان، بهجز دوره نسبتاً آرام سلطنت محمد ظاهر شاه، تقریباً همواره با بحران سیاسی و بیثباتی روبهرو بوده است. دولتهای مختلف در این کشور اغلب نتوانستهاند اقتدار پایدار و سراسری ایجاد کنند.
کارشناسان، ساختار اجتماعی غیرمتمرکز افغانستان را یکی از مهمترین عوامل این بیثباتی میدانند. در حالیکه در بسیاری از کشورها نهادهای مدرن سیاسی و اقتصادی پایههای ثبات را تشکیل میدهند، در افغانستان پیوندهای قومی، قبیلهای و مذهبی اغلب از دولت مرکزی قدرتمندتر بودهاند.
جغرافیای کوهستانی افغانستان نیز در طول تاریخ به گروههای مخالف حکومت فرصت داده تا جنگهای طولانی و فرسایشی را ادامه دهند. از جنگهای افغانستان و بریتانیا گرفته تا مقاومت علیه شوروی و سپس نبردهای طالبان، جغرافیا همواره نقشی تعیینکننده در تحولات سیاسی و نظامی کشور داشته است.
در کنار این عوامل، ضعف اقتصاد و وابستگی شدید به کمکهای خارجی نیز باعث شکنندگی ساختار دولت شده است. فقر، بیکاری و نبود زیرساختهای اقتصادی، زمینه جذب سریع نیروها در جنبشهای مسلحانه و سیاسی را فراهم کرده است.
سقوط سریع دولت جمهوری افغانستان در سال ۲۰۲۱ و بازگشت طالبان، نمونه آشکار این شکنندگی بود. با وجود دو دهه حضور غرب و صرف میلیاردها دلار برای دولتسازی، ساختار سیاسی افغانستان در مدت کوتاهی فروپاشید.
تحلیلگران باور دارند که افغانستان هنوز به ثبات پایدار نرسیده و همچنان در معرض تغییرات ناگهانی قرار دارد. موقعیت ژئوپلیتیکی این کشور و رقابت قدرتهای منطقهای و جهانی نیز به پیچیدهتر شدن بحرانها دامن زده است.
افغانستان کشوری است که در آن «ثبات ظاهری» گاهی میتواند در مدت کوتاهی به فروپاشی سیاسی تبدیل شود؛ واقعیتی که ریشه آن را باید در ساختار اجتماعی، اقتصادی و جغرافیایی این کشور جستوجو کرد.
⸻
سید نظامالدین وحدت
رئیس مدافعان منافع ملی افغانستان»
افغانستان؛ سرزمین دگرگونیهای شتابزده
