رد پای ادعایی طالبان در حمله مرگبار به شیعیان هرات – تحلیل بر اساس قراین محلی و زمینه‌های فرهنگی-امنیتی٫
کابل تایمزنیوز
هرات، افغانستان – در حمله مسلحانه روز جمعه (۲۱ حمل ۱۴۰۵ / حدود ۱۱ آوریل ۲۰۲۶) به غیرنظامیان شیعه در منطقه «ده‌میری» ولسوالی انجیل هرات، نزدیک زیارتگاهی محلی، دست‌کم ۱۱ نفر کشته و چندین نفر زخمی شدند. منابع محلی و شاهدان عینی آمار بالاتری (تا بیش از ۳۰-۳۵ نفر کشته و زخمی) گزارش کرده‌اند. مهاجمان موتورسایکل‌سوار ناشناس بودند و قربانیان عمدتاً از خانواده‌هایی بودند که برای تفریح بهاری و زیارت به این مکان آمده بودند. 
این رویداد در حالی رخ داد که هرات در روزهای آغازین بهار شاهد افزایش تفریحات خانوادگی و مظاهر فرهنگی سنتی مانند شادی‌های نوروزی‌مانند است – پدیده‌ای که به گفته برخی تحلیل‌گران، با سیاست‌های سختگیرانه «امر به معروف» طالبان در تضاد قرار دارد.
ادعای دست داشتن طالبان: قراین فرهنگی، مذهبی و امنیتی
در گفتگو با شماری از آگاهان محلی هرات، قراین متعددی مطرح شده که احتمال نقش یا تسهیل طالبان در این حمله را تقویت می‌کند. یکی از این قراین، تعارض عمیق میان فرهنگ غنی و شادی‌محور هرات (ریشه‌دار در تمدن کهن این منطقه) با رویکرد تئوکراتیک طالبان است. نهاد امر به معروف طالبان از زمان حاکمیت اول این گروه، تلاش کرده مظاهر فرهنگی هرات را محدود کند. افزایش تفریحات بهاری اخیر، از دید برخی مقامات طالبان، نشانه «ناکامی» در مهندسی فرهنگی جامعه تلقی شده و حمله می‌تواند ابزاری برای ایجاد رعب و جلوگیری از تداوم این رویه باشد.
انتخاب هدف شیعیان (که اغلب به عنوان «رافضی» و «مسلمان‌نما» در گفتمان افراطی طالبان توصیف می‌شوند) می‌تواند دو هدف را همزمان پیش ببرد: ایجاد ترس در میان اقلیت شیعه و اسماعیلیه، و منحرف کردن اتهام به سمت داعش (ISKP). سیاست‌های تبعیض ساختاریافته طالبان علیه شیعیان – از فشار برای تغییر مذهب تا محدودیت‌های اجتماعی – این ذهنیت را تسهیل می‌کند. نظام‌های تئوکراتیک، مانند تجربه ایران با سنی‌ها یا رویکرد فعلی طالبان با شیعیان، اغلب از تعصب مذهبی رهایی نمی‌یابند.
از منظر امنیتی و استخباراتی نیز، تحلیل‌ها به سمت طالبان اشاره دارند:
• طالبان در گذشته (حتی در دوران جمهوریت) مراکز شیعیان را هدف قرار داده‌اند.
• سخنگویان طالبان بارها ادعا کرده‌اند که داعش را «سرکوب کامل» کرده‌اند و هیچ گروه مسلح دیگری قادر به عملیات بزرگ نیست.
• با وجود حاکمیت و دسترسی به امکانات حکومتی، کشف چنین حملاتی از نظر فنی دشوار نیست، اما سابقه عدم پیگیری جدی جرایم در دوران جمهوریت (به دلیل زورمندان و فساد) نگرانی مشابهی ایجاد کرده است.
• جبهه آزادی ملی افغانستان این حمله را «با هماهنگی طالبان» دانسته و آن را ادامه سیاست terror علیه اقلیت‌ها توصیف کرده است. 
محمد محق (پژوهشگر دینی) در یادداشتی با عنوان «رد پای طالبان در حمله بر شیعیان هرات» این قراین را مطرح کرده و تأکید دارد که چنین عملیاتی با ذهنیات رایج در میان طالبان سازگار است.
واکنش‌ها و آمار ضدونقیض
مقامات طالبان حمله را «تروریستی» خوانده، یک مظنون را بازداشت کرده و آمار اولیه را ۷ کشته و ۱۳ زخمی اعلام کردند که بعداً به ۱۱ کشته افزایش یافت. منابع محلی و رسانه‌ها آمار بالاتری گزارش می‌کنند و تأکید دارند که قربانیان عمدتاً شیعه بودند. برخی گزارش‌ها از اعتصاب کسبه هرات در اعتراض به این حمله خبر می‌دهند.
تاکنون هیچ گروهی (از جمله داعش) مسئولیت را به طور رسمی و معتبر بر عهده نگرفته، هرچند برخی منابع اولیه به داعش اشاره کرده بودند. منتقدان می‌گویند ادعای سرکوب کامل داعش توسط طالبان، با وقوع چنین حملاتی در تناقض است.
زمینه گسترده‌تر
این حمله بخشی از الگوی طولانی‌مدت خشونت علیه شیعیان (به ویژه هزاره‌ها) در افغانستان است. در سال‌های گذشته، حملات متعددی به مساجد، مراکز فرهنگی و تجمعات شیعیان رخ داده که اغلب به داعش نسبت داده شده، اما منتقدان نقش تسهیل‌کننده یا عدم حفاظت جدی طالبان را مطرح می‌کنند. بازداشت اخیر یک عالم شیعه در هرات نیز بر نگرانی‌ها افزوده است.
تحلیل‌گرانی مانند مهدی راسخ این رویداد را «ادامه خشونت هدفمند» علیه شیعیان می‌دانند. محمد محقق و کریم خلیلی نیز آن را جنایت علیه بشریت و ریشه‌دار در افکار افراطی طالبان توصیف کرده‌اند.
تا زمان انتشار این گزارش، تحقیقات طالبان ادامه دارد، اما شفافیت کامل و استقلال آن مورد تردید بسیاری از ناظران محلی قرار دارد. این حادثه بار دیگر بر چالش‌های امنیتی، فرهنگی و مذهبی در افغانستان تحت حاکمیت طالبان تأکید می‌کند و سؤال‌هایی جدی درباره حفاظت از اقلیت‌ها مطرح می‌سازد.