تهران – از آغاز جنگ و حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به ایران، زندگی در پایتخت به شکل چشمگیری تغییر کرده است. مردم از بمباران‌ها و ایست‌های بازرسی گسترده سپاه پاسداران در سطح شهر وحشت دارند، اما همزمان تلاش می‌کنند تا جایی که ممکن است به روال عادی زندگی ادامه دهند.
بر اساس آمار سازمان ملل متحد، تنها در ماه گذشته حدود سه میلیون نفر در سراسر ایران به دلیل خشونت جنگ آواره شده‌اند. ده‌ها هزار نفر نیز از تهران خارج شده‌اند. NOS با تعدادی از ایرانیانی که خانه‌های خود را ترک کرده‌اند، گفت‌وگو کرده است.
یک عکاس ۵۵ ساله ساکن تهران که تصمیم به ترک شهر گرفته، می‌گوید: «تا دیروز بمباران‌ها را تحمل می‌کردیم و امیدوار بودیم خشونت کاهش پیدا کند. تا حالا نمی‌ترسیدم، اما هر شب اوضاع بدتر می‌شود. دیشب تمام خانه لرزید. ابتدا کاملاً مطمئن بودم که به غیرنظامیان حمله نمی‌کنند، اما دیگر این باور را ندارم.»
یک تکنسین ۵۰ ساله نیز که به شمال کشور پناه برده، صحنه‌های بمباران را «شبیه به صحنه‌ای از یک فیلم» توصیف می‌کند: «بسیاری از ساختمان‌ها فرو ریخته‌اند. خانواده‌ام مرا مجبور کردند بیایم شمال. حالا حدود بیست نفر در یک خانه هستیم. عصرها با هم چای می‌خوریم یا بازی می‌کنیم تا حواسمان از این بدبختی پرت شود.»
یعقوب شرهانی، روزنامه‌نگار ایرانی-هلندی و متخصص امور ایران در نشریه De Groene Amsterdammer، معتقد است که خانواده مهم‌ترین دلیل مهاجرت موقت ایرانیان است. بسیاری به سواحل دریای خزر پناه برده‌اند، جایی که پیش از این برای تعطیلات نوروزی حضور داشتند. شرهانی می‌پرسد که با آسیب دیدن بسیاری از جاده‌ها، آیا این افراد خواهند توانست به راحتی بازگردند یا نه.
او تأکید می‌کند که با وجود آمار سازمان ملل، تعداد کسانی که تهران را ترک کرده‌اند نسبت به جمعیت ۹۳ میلیونی ایران هنوز گروه نسبتاً کوچکی است (حدود ۶۰۰ هزار تا یک میلیون خانوار). بسیاری هم پس از مدت کوتاهی بازمی‌گردند.
یک نوازنده که به همراه خانواده‌اش دو هفته تهران را ترک کرده بود، برای حفظ شغلش بازگشته: «همسر و والدینم را آنجا گذاشتم. نمی‌خواهم کارم را از دست بدهم و ورشکست شوم.» او پس از بازگشت، شهر را «کاملاً متفاوت» یافته: «بعضی ساختمان‌ها کاملاً نابود شده‌اند. محله مثل جای دیگری شده. ساکت‌تر از همیشه است، اما همسایه‌ها و مغازه‌دارها هنوز تلاش می‌کنند زندگی را ادامه دهند.»
هزینه‌ها، عامل کلیدی تصمیم‌گیری
شرهانی می‌گوید وضعیت مالی برای بسیاری تعیین‌کننده است. حمل‌ونقل و اقامت موقت در شمال برای بخش زیادی از مردم بسیار گران تمام می‌شود. یک کارآفرین که فقط چهار روز در شمال ماند و سپس بازگشت، توضیح می‌دهد: «در شمال خیلی شلوغ بود و حریم خصوصی نداشتیم. ترس از خشونت مرا متوقف نکرد. فقط می‌خواستم به خانه برگردم. ممکن است مدتی طول بکشد، اما روزبه‌روز تحمل می‌کنیم.»
با وجود اینکه بسیاری معتقدند حملات عمدتاً متوجه اهداف نظامی است، شرهانی تأیید می‌کند که تلفات غیرنظامی نیز وجود دارد. طبق آمار سازمان حقوق بشر هرانا، از آغاز جنگ تاکنون حداقل ۱۵۹۸ غیرنظامی کشته شده‌اند. بمباران‌ها گاهی به مناطق مسکونی و ساختمان‌هایی که چهره‌های مهم رژیم در آن‌ها حضور دارند، نیز اصابت کرده است.
یک معلم زن ساکن تهران که اطرافیانش همگی به شمال رفته‌اند، می‌گوید: «چه کسی می‌داند در خیابان بعدی چه کسی زندگی می‌کند یا کدام آپارتمان برای کار دیگری استفاده می‌شود؟ با این حال من تهران را ترک نمی‌کنم. همه رفته‌اند، اما من می‌مانم.»
تا دیروز بمباران‌ها را تحمل می‌کردیم و امیدوار بودیم خشونت کاهش پیدا کند. تا حالا نمی‌ترسیدم، اما هر شب اوضاع بدتر می‌شود.
