برای رژیم اسلامی حیاتی است که به سرعت یک جانشین قوی برای خامنهای پیدا کند.
پیشینه
جانشینی خامنهای: در حالی که هیچ جانشین مشخصی برای رهبر عالی وجود ندارد، رژیم اسلامی در تهران برای بقا نیاز به تعیین سریع رهبر جدید دارد. بنابراین، احتمالاً رویه معمول برای این کار به طور دقیق رعایت نخواهد شد. چه نامهایی در حال گردش است؟
فلوریس ون استراتن
علی لاریجانی، رئیس سابق مجلس و فرمانده سابق سپاه پاسداران (ریش خاکستری، عینک تیره)، به عنوان مشاور نزدیک خامنهای ظاهر شد و اغلب به عنوان جانشین احتمالی از او یاد میشود.
یک ولیعهد بلامنازع آماده نیست تا جای مردی را بگیرد که ۳۶ سال گذشته ایران را رهبری کرده است. نه اینکه خامنهای ۸۶ ساله، که در حمله اسرائیلی-آمریکایی روز شنبه کشته شد، هرگز بازنشستگی احتمالی خود را در نظر نگرفته باشد، اما - برخلاف سلف خود، روحالله خمینی - تا آنجا که ما میدانیم، او قبلاً مشخص نکرده بود که چه کسی باید جانشین او شود. از آنجایی که خامنهای در آن زمان از اقتدار کمتری نسبت به خمینی برخوردار بود، این موضوع نیز جای سوال دارد که آیا انتخاب او بدون هیچ انتقادی توسط سایر مقامات عالیرتبه ایرانی پذیرفته خواهد شد یا خیر.
به گفته مقامات ایرانی، خامنهای پیش از این فهرستی از سه نام از مردانی را که میتوانستند در طول حملات اسرائیل و آمریکا به ایران در تابستان گذشته، زمانی که مجبور شد در یک پناهگاه زیرزمینی پناه بگیرد، ارائه کرده بود. این نامها هرگز فاش نشدهاند. با این حال، وجود پسرش، مجتبی، در این فهرست تکذیب شد، اگرچه قبلاً بارها از آن نام برده شده بود. مجتبی خامنهای (۵۶ ساله) یک روحانی برجسته نیست و علاوه بر این، در بسیاری از افراد به دلیل گزارشهایی مبنی بر اینکه او بیشرمانه از طریق اعمال فاسد خود را ثروتمند کرده است، بیاعتبار شده است.
تحلیلگران همچنین مطمئن نیستند که آیا ایران بار دیگر یک روحانی محافظهکار را به عنوان رهبر خواهد داشت، کسی که مانند خامنهای، به هر قیمتی به رژیم اسلامیِ به طور فزایندهای بیسابقه و سختگیرانه چسبیده است. یا یک رهبر سکولارتر و عملگراتر ظهور خواهد کرد که حتی بیشتر از خامنهای به سپاه پاسداران قدرتمند - یا حتی یک ژنرال از خود سپاه پاسداران - چسبیده است؟ با این حال، بسیار بعید است که یک لیبرال سکولار سکان هدایت را به دست بگیرد و بلافاصله به دنبال آشتی با غرب و تبدیل ایران به یک دموکراسی مدرن باشد.
از زمان انقلاب اسلامی ۱۹۷۹، رهبر معظم انقلاب، مطابق با خواستههای خمینی، قدرت عظیمی را در ایران در دست داشته است. او نه تنها بالاترین قضات و فرماندهان ارتش منظم و سپاه پاسداران قدرتمند را منصوب میکند، بلکه در تمام تصمیمات مهم در همه زمینهها، از سیاست اقتصادی گرفته تا سیاست خارجی، حرف آخر را میزند.
گروه سه نفره به دنبال رهبر جدید هستند
به طور رسمی، پس از درگذشت رهبر معظم انقلاب، کمیتهای متشکل از رئیس جمهور، رئیس قوه قضائیه و یک روحانی ارشد، جانشین را بررسی خواهند کرد. روز یکشنبه اعلام شد که علیرضا اعرافی، روحانی ۶۶ ساله، به این گروه سه نفره خواهد پیوست. اعضای دیگر عبارتند از رئیس جمهور نسبتاً میانهرو مسعود پزشکیان و رئیس قوه قضائیه، غلامحسین محسنی اژهای.
کاندیدایی که آنها معرفی میکنند باید توسط مجلس خبرگان تأیید شود. با این حال، ۸۸ عضو این نهاد، از جمله از نظر پایبندی به رژیم اسلامی، توسط شورای نگهبان، که به نوبه خود در سالهای اخیر توسط خود آیتالله خامنهای انتخاب شده است، به دقت بررسی میشوند.
این سوال باقی میماند که آیا این رویه در زمان جنگ نیز به همین شدت دنبال خواهد شد یا خیر. اکنون که خامنهای، سکاندار بزرگ، رفته است، برای رژیم اسلامی حیاتی است که به سرعت یک رهبر جدید و قوی تعیین کند. ولی نصر، متخصص ایران از دانشگاه جان هاپکینز، ژوئن گذشته در نیویورک تایمز اظهار داشت: «بالاترین اولویت، بقای حکومت است.» و این امر مستلزم درجهای از انعطافپذیری است. در مورد خود خامنهای نیز، در سال ۱۹۸۹ این قوانین به طور کامل رعایت نمیشد. او در آن زمان هنوز یک روحانی برجسته نبود، اما این موضوع با ارتقای شتابزدهاش به آیتالله برطرف شد.
خبرگزاری آسوشیتدپرس عصر یکشنبه گزارش داد که یافتن یک رهبر عالی جدید میتواند به سرعت و ظرف دو روز اتفاق بیفتد.
رهبر معنوی که فقر، سرکوب و جنگ را برای کشورش به ارمغان آورد، رژیم خود را از ایرانیان بیگانه کرد. تا حدودی به دلیل سن بالای خامنهای، در سالهای اخیر گمانهزنیهای زیادی در مورد اینکه چه کسی امیدوارکنندهترین نامزد خواهد بود، وجود داشته است. برای مدتی تا سال ۲۰۲۴، به نظر میرسید که این کاندیدا ابراهیم رئیسی، یک روحانی محافظهکار سرسخت باشد که خود خامنهای او را به عنوان رئیس جمهور معرفی کرده بود، سمتی که خود او چندین سال در آن مشغول به کار بود. اما رئیسی که هرگز در بین مردم محبوب نبود، در یک سانحه مرگبار هلیکوپتر از صحنه ناپدید شد.
در ماههای اخیر، نام علی لاریجانی (۶۷ ساله)، رئیس سابق مجلس که ارتباطات بسیار خوبی نیز در سپاه پاسداران دارد و مدتی نیز به عنوان فرمانده در آنجا خدمت کرده است، بیشتر و بیشتر مطرح شده است. تحلیلگران خاطرنشان میکنند که لاریجانی، که به عنوان یک عملگرا شناخته میشود، در سالهای اخیر بارها توسط خامنهای به مأموریتهای بسیار حساس، از جمله خارج از کشور، اعزام شده است. به عنوان مثال، او بارها به عمان سفر کرد تا از طرف خامنهای در مورد دخالت ایران در مذاکرات هستهای با آمریکا بحث کند. عمان در این امور به عنوان واسطه عمل میکند.
ژانویه گذشته، زمانی که خامنهای تظاهرات اعتراضی را به طرز وحشیانهای سرکوب کرد، گزارش شده است که لاریجانی به عنوان نزدیکترین مشاور رهبر معظم انقلاب خدمت کرده است. ایالات متحده تا حدودی به همین دلیل او را در فهرست تحریمهای خود قرار داد. لاریجانی از خانوادهای از روحانیون عالیرتبه است و بارها به نمایندگی از خامنهای در نماز جمعه تهران نیز امامت کرده است. او همچنین به عنوان استاد فلسفه فعالیت داشته است. به گزارش اکونومیست، تخصص او به طور قابل توجهی، فیلسوف عصر روشنگری آلمان، امانوئل کانت، است.
یکی از رقبای احتمالی او، محمد باقر قالیباف، رئیس مجلس، است که سه سال از او کوچکتر است. او خلبان و فرمانده سابق نیروی هوایی سپاه پاسداران است. او همچنین سالها شهردار تهران بوده است. او محافظهکار اما نسبتاً عملگرا محسوب میشود. با این حال، قالیباف فاقد اعتبارنامههای جدی روحانی است. درست مانند مجتبی خامنهای، چیزی بیش از یک بوی فساد در اطراف او وجود دارد. طبق گزارشها، پسرش با مبلغ قابل توجهی پول به کانادا رفته است.
محمد باقر قالیباف، رئیس مجلس (راست)، رقیب احتمالی علی لاریجانی، معتمد خامنهای، محسوب میشود.
حسن روحانی، رئیس جمهور سابق، که سابقه روحانیت دارد، نیز گاهی اوقات ذکر میشود. با این حال، بسیاری از محافظهکاران او را بیش از حد لیبرال میدانند. روحانی یکی از معماران توافق هستهای با ایالات متحده بود که در سال ۲۰۱۸ به طور یکجانبه توسط ترامپ فسخ شد.
اگر مجلس خبرگان ترجیح میدهد دوباره یک روحانی اصیل را در راس قدرت ایران ببیند، خود علیرضا اعرافی نیز میتواند نامزد شود. او هم در شورای خبرگان و هم در شورای نگهبان خدمت میکند و نماز جمعه را در شهر مقدس شیعیان قم، جایی که آیتالله خمینی نیز سالها در آن اقامت داشت، اقامه میکند. او نیز از نزدیک با خامنهای همکاری داشت. اما قرار دادن چنین روحانی نسبتاً ناشناختهای با تجربه سیاسی کم در راس قدرت رژیم اسلامی که به طور فزایندهای متزلزل میشود، برای رژیم یک قمار بزرگ خواهد بود.
برای رژیم اسلامی حیاتی است که به سرعت یک جانشین قوی برای خامنهای پیدا کند.
